Sigara Molası ve Sigara İçmeyen İşçilerin Hakları

ş Kanunu m.68, günlük çalışma süresine göre asgari ara dinlenme sürelerini belirler; bu süreler çalışma süresinden sayılmaz.

• 4 saat veya daha kısa çalışma: 15 dakika (İş Kanunu m.68)
• 4 saatten fazla – 7,5 saate kadar (dahil): 30 dakika (İş Kanunu m.68)
• 7,5 saatten fazla: 1 saat (İş Kanunu m.68)
• 11 saati aşan çalışma (ör. 08.00–20.00): 1,5 saat (Yargıtay 9. HD, 11.02.2026, E. 2026/552, K. 2026/1099)
• 13–14 saatlik çalışma (ör. 08.00–21.00 / 22.00): 2 saat (aynı karar)

Uygulamada dikkat edilmesi gerekenler:

• Ara dinlenme kural olarak aralıksız kullandırılır; ancak iklim, mevsim, gelenekler ve işin niteliği göz önünde tutularak bölünerek de kullandırılabilir.
• Kanundaki süreler asgaridir: İş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle artırılabilir, kısaltılamaz. Sözleşmeyle ara dinlenmenin çalışma süresinden sayılacağı da kararlaştırılabilir.
• Molanın zamanını belirlemek işverenin yönetim hakkındadır; ancak mola işe geç başlama veya erken çıkma şeklinde kullandırılamaz (Yargıtay 9. HD, 02.12.2013, E. 2011/44651, K. 2013/31457).
• İşçi molada tamamen serbesttir. Molada çalıştırılan ya da işin başında çalışmaya hazır bekletilen işçinin bu süresi çalışma süresinden sayılır.

Sigara Molası Ayrı Bir Hak mı?

Hayır. Yargıtay, çay ve sigara molalarını m.68'deki ara dinlenmenin içinde değerlendirir ve çalışma süresinden saymaz.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2022/4623 E., 2022/5403 K. sayılı kararında, işçinin gün boyu hiç ara vermeden çalışmasının beklenemeyeceği; yemek, çay ve sigara gibi ihtiyaçlar için zamana ihtiyaç duyduğu belirtilmiş ve bu ihtiyaçlar ara dinlenme kapsamında ele alınmıştır.

Bunun uygulamadaki sonuçları:

• İşçi gün içinde örneğin 3 kez 10'ar dakikalık sigara molası kullanırsa, 30 dakikalık kanuni ara dinlenmesini kullanmış sayılabilir.
• İşveren, “sigara molası” adı altında ayrıca mola vermek zorunda değildir.
• Kanuni süreyi aşan, sık ve tekrarlanan mola kullanımı işverene kısıtlama getirme yetkisi verir; ihlalin tutanak, vardiya kaydı gibi somut delillerle tespiti hâlinde iş sözleşmesinin geçerli nedenle feshine dayanak olabilir.
• Kapalı alanda veya işverenin yasakladığı bölümde sigara içmek ayrı bir sorundur: Yargıtay (kapatılan) 22. Hukuk Dairesi, uyarı levhalarına rağmen işyeri tuvaletinde sigara içen işçinin tazminatsız feshini yerinde bulmuştur.

Sigara İçmeyen İşçinin Hakları

Sigara içmeyen işçi, “fazladan izin” isteyemez; ancak kanuni ara dinlenmesinin tamamını kullanma ve diğer işçilerle eşit muamele görme hakkına sahiptir.

1. Ara dinlenmenin tam kullandırılması

İçmeyen işçinin molası, sigara içen arkadaşınınkiyle aynı sürededir. İş yükü, vardiya düzeni veya “zaten sigara içmiyorsun” gerekçesiyle bu süre kısaltılamaz.

2. Kullandırılmayan mola = çalışma süresi

Mola hiç verilmez, eksik verilir ya da işçi molada çalışmaya hazır bekletilirse bu süre çalışma süresinden sayılır. Haftalık 45 saati veya günlük 11 saati aşan kısım fazla çalışma ücretine konu olabilir.

3. Eşit davranma borcu (İş Kanunu m.5)

İşveren, aynı nitelikteki işçiler arasında esaslı bir neden olmadıkça farklı işlem yapamaz. Örneğin sigara içenlere kanuni sürenin üzerinde, ücretli ve fiilen tolere edilen molalar tanınırken içmeyenlerin aynı imkândan yoksun bırakılması bu ilkeyle çatışabilir.

• m.5/1'de sayılan ayrımcılık nedenleri (dil, ırk, cinsiyet, din vb.) arasında sigara kullanımı yoktur. Bu nedenle değerlendirme genel eşit işlem borcu ve dürüstlük kuralı çerçevesinde yapılmalıdır.
• m.5/6'daki dört aylık ücrete kadar ayrımcılık tazminatının bu tür bir farklı uygulamaya uygulanıp uygulanmayacağı somut olaya göre ayrıca değerlendirilmelidir.
• İşçinin, farklı uygulamanın varlığına ilişkin kuvvetli bir ihtimal ortaya koyması hâlinde, aykırı davranmadığını ispat yükü işverene geçer (m.5 son fıkra).

4. İspat

Yargı uygulamasında molanın hiç kullandırılmadığı iddiasının somut delillerle ispatı beklenir; aksi hâlde mola kullanılmış kabul edilebilir. Tanık beyanları, giriş-çıkış ve kart kayıtları, kamera kayıtları, yazışmalar ve vardiya çizelgeleri bu noktada önem taşır.

5. İşçinin başvurabileceği yollar

• Önce işverene yazılı olarak eşit mola uygulaması talebinde bulunmak
• İşyerinde sendika varsa temsilci aracılığıyla konuyu iletmek
• Fazla çalışma veya eşit davranmama alacakları için zorunlu arabuluculuğa başvurmak, uzlaşma olmazsa iş mahkemesinde dava açmak
• Eşit davranma ilkesine aykırılık ağır ve süreklilik arz ediyorsa haklı nedenle fesih seçeneğini bir avukatla birlikte değerlendirmek

İşverenler İçin Öneriler

Uyuşmazlığın en etkili önlemi, herkese aynı süreyi tanıyan yazılı ve duyurulmuş bir mola politikasıdır.

1. Ara dinlenme sürelerini ve saatlerini yazılı olarak belirleyin ve işyerinde duyurun (m.68 bunu zorunlu kılar).
2. Sigara molalarını ayrı bir hak olarak değil, toplam ara dinlenme süresinden mahsup edilecek şekilde düzenleyin.
3. Sigara içmeyen çalışanların da aynı toplam süreyi bölerek veya topluca kullanabileceğini açıkça yazın.
4. Sigara içme alanını 4207 sayılı Kanun’a uygun şekilde, kapalı alan dışında belirleyin; yasak bölgeleri levhalarla işaretleyin.
5. Kanuni sürenin aşılması hâlinde önce yazılı uyarı yapın; tekrarında tutanak tutun. Disiplin yaptırımlarını tüm çalışanlara aynı ölçüde uygulayın.
6. Ücret kesme cezası öngörülecekse bunun toplu veya bireysel iş sözleşmesinde yer alması gerekir; kesinti bir ayda iki gündelikten fazla olamaz (m.38).
7. Ara dinlenmenin kullandırıldığını gösteren kayıtları (puantaj, vardiya çizelgesi) muhafaza edin; olası fazla çalışma davalarında ispat bu kayıtlara dayanır.

Not: Sigara içenlere kanuni sürenin üzerinde mola tanıyıp bunu fiilen ücretli çalışma süresi sayan işveren, eşitlik için aynı imkânı içmeyenlere de sağlamayı (ek mola, esnek çıkış veya ek izin gibi) değerlendirmelidir.

Gündem ve Dünyadan Örnekler

Konu hem Türkiye’de hem yurt dışında tartışılıyor; ancak Türk hukukunda sigara molasını özel olarak düzenleyen bir yasa yoktur.

• TBMM Dilekçe Komisyonu (Haziran 2025): Kamu kurumlarında sigara içen personelin mola sürelerini mesai sonunda ek çalışmayla telafi etmesini isteyen bir dilekçe sunuldu. Bu bir yasa teklifi değil, vatandaş dilekçesidir; yürürlüğe girmiş bir düzenleme tespit edilmemiştir.
• Japonya, Piala Inc.: Şirket, sigara içmeyen çalışanların şikâyeti üzerine onlara yılda 6 gün ek ücretli izin tanıdı; yönetim bunu ceza yerine teşvik olarak sundu.

Türk hukukunda benzer bir uygulama mümkündür: Yıllık izin süreleri (m.53) asgari olup işveren sözleşme veya işyeri politikasıyla bunları artırabilir. Ancak böyle bir teşvikin de objektif ve şeffaf ölçütlere bağlanması gerekir.

Sonuç

Sigara içmek ek mola hakkı doğurmaz, sigara içmemek de mola hakkını ortadan kaldırmaz. Herkes için geçerli olan ölçü İş Kanunu m.68'deki ara dinlenme süresidir. Bu süreyi herkese eşit tanımayan işveren, hem fazla çalışma alacakları hem de eşit davranma borcuna aykırılık iddialarıyla karşılaşabilir.